ข้ามไปที่เนื้อหา

บทที่ 1 — ทำไม QA ต้องรู้เรื่อง Mock API?

วัตถุประสงค์

อ่านจบแล้วคุณจะ:

  • อธิบายได้ว่า mock API คืออะไรและแก้ปัญหาอะไรของ QA
  • ระบุได้ว่าสถานการณ์ไหนในงานจริงที่ควรใช้ mock
  • แยกแยะความแตกต่างระหว่าง mock, stub, และ fake ได้

ทำไมต้องรู้? (Why)

ลองนึกถึงสถานการณ์นี้:

Sprint นี้คุณต้องทดสอบหน้า checkout แต่ team dev แจ้งว่า Payment API จะเสร็จอีก 2 อาทิตย์ คุณจะทำอะไรได้บ้าง?

Option A: รอ dev ทำเสร็จ → เสีย 2 อาทิตย์เปล่าๆ

Option B: ใช้ mock server แทน Payment API → ทดสอบได้เลยวันนี้

QA ที่รู้เรื่อง mock เลือก Option B ได้เสมอ และนั่นทำให้พวกเขาทำงานได้เร็วกว่าและ block น้อยกว่ามาก

เนื้อหาหลัก

Mock API คืออะไร?

Mock API คือ server ปลอมที่เราสร้างขึ้นมาเองเพื่อแทน API จริง มันรับ request เหมือนกัน แต่ return response ที่เรากำหนดเองได้

Test → Mock Server (ปลอม) → ได้ response ตามที่กำหนด
Test → Real API (จริง) → ได้ response จาก backend จริง

ปัญหาจริงที่ mock แก้ได้

1. API ยังไม่เสร็จ dev กำลังเขียน API แต่ QA ต้องเริ่มเขียน test script ได้แล้ว mock ช่วยให้ทั้งสอง team ทำงานพร้อมกันได้

2. ทดสอบ negative cases ยาก จะให้ API จริง return 500 Internal Server Error เพื่อทดสอบ error handling → ยากมาก แต่กับ mock แค่กำหนดใน config ไฟล์เดียว

3. Third-party API ไม่เสถียร Payment gateway บางเจ้า sandbox ล่มบ่อย → test fail ทั้งที่ code ถูก mock ช่วยให้ test ของเราไม่ขึ้นอยู่กับ third-party อีกต่อไป

4. API มี rate limit หรือเสียเงิน บาง API เรียกได้แค่ 100 ครั้งต่อวัน หรือเรียกแต่ละครั้งมีค่าใช้จ่าย mock ทำให้เรียกได้ไม่จำกัด

5. ต้องการ test ใน environment ที่ไม่มี backend CI/CD pipeline บางทีไม่มี database หรือ backend service mock ทำให้ test รันได้ทุกที่

Mock vs Stub vs Fake

คำเหล่านี้มักใช้แทนกัน แต่มีความหมายที่ต่างกันนิดหน่อย:

คำ ความหมาย ตัวอย่าง
Stub ส่ง response สำเร็จรูปที่กำหนดไว้ล่วงหน้า ขอ GET /users → ได้ list users เสมอ
Mock Stub ที่ verify ได้ว่า request ถูกส่งมาจริง ตรวจว่า API ถูกเรียก 1 ครั้งหรือเปล่า
Fake Implementation จริงแต่ simplified In-memory database แทน PostgreSQL

WireMock ทำได้ทั้ง stub และ mock แต่ในชีวิตจริงคนมักเรียกรวมๆ ว่า "mock" ทั้งหมด

ทำไมเลือก WireMock?

มี mock tool หลายตัว แต่ WireMock โดดเด่นเพราะ:

  • Standalone mode: รันเป็น server แยกได้ โดยไม่ต้องเขียน Java
  • JSON config: กำหนด stub ด้วย JSON ไฟล์ ง่าย อ่านได้ เก็บใน Git ได้
  • Admin API: manage stub ผ่าน REST API ได้แบบ real-time
  • Mature & stable: ใช้กันมากกว่า 10 ปี download 5 ล้านครั้งต่อเดือน
  • ฟรี open source: ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตัวอย่าง 3 ระดับ

Beginner — QA ใหม่รอ API

ทีมกำลังสร้างแอปสั่งอาหาร Menu API จะเสร็จสัปดาห์หน้า แต่ QA อยากเริ่มทดสอบหน้า menu แล้ว

→ สร้าง mock server ที่ return รายการเมนู 3-4 รายการ ทดสอบ UI ได้เลยโดยไม่รอ backend

Intermediate — ทดสอบ payment error

QA ต้องทดสอบว่าแอปแสดง error message ถูกต้องเมื่อ payment ล้มเหลว แต่การทำให้ payment จริงล้มเหลวจงใจทำได้ยากมาก

→ สร้าง mock ที่ return {"status": "failed", "reason": "insufficient_funds"} ทดสอบ error flow ได้ครบ

Advanced — CI/CD pipeline ที่ไม่มี third-party

ทีมมี CI pipeline ที่รัน E2E test ทุก PR แต่ external shipping API ไม่อนุญาต access จาก IP ของ CI server

→ สร้าง mock server เป็น service หนึ่งใน Docker Compose ให้ test ทั้งหมดเรียก mock แทน ทำให้ CI รันได้โดยไม่พึ่ง external dependency

Common Mistakes

❌ ใช้ mock แทน integration test ทุกอย่าง Mock ทำให้ test เร็วและ stable แต่ต้องมี integration test กับ API จริงอยู่ด้วยเสมอ ไม่งั้นจะไม่รู้ว่า mock กับของจริงต่างกันตอนไหน → ✅ ใช้ mock สำหรับ unit/component test, ใช้ API จริงสำหรับ integration/E2E test บางส่วน (source: wiremock.org/docs/overview/)

❌ Mock ซับซ้อนเกินไปจน maintain ยาก บางทีพยายาม mock ทุก edge case จนไฟล์ config ยาวหลายร้อยบรรทัด → ✅ เริ่มจาก happy path ก่อน แล้วค่อยเพิ่ม error case ทีละอย่าง (source: wiremock.org/docs/stubbing/)

❌ ลืม update mock เมื่อ API จริงเปลี่ยน Mock ที่ outdated ทำให้ test ผ่านทั้งที่ของจริงพัง → ✅ เก็บ mock files ไว้ใน Git repository เดียวกับ test code และ review ทุกครั้งที่ API contract เปลี่ยน (source: wiremock.org/docs/overview/)

สรุปบท

ก่อนอ่านเฉลย ลองตอบคำถามเหล่านี้ในใจก่อนนะครับ:

⏸ คำถาม Retrieval

  1. จงยกตัวอย่างสถานการณ์จริงในงาน QA ที่การมี mock server จะช่วยได้ (ต้องเป็นสถานการณ์ที่ไม่มีในบทนี้)

  2. Mock กับ Stub ต่างกันอย่างไร? ให้อธิบายด้วยคำตัวเองสั้นๆ

  3. ทำไมถึงไม่ควรใช้ mock แทน integration test ทั้งหมด?

เฉลย (คลิกเพื่อดู)

ข้อ 1: ตัวอย่างอื่น เช่น — ทดสอบ login flow เมื่อ auth service ล่ม, ทดสอบแอปในโหมด offline, ทดสอบ response เมื่อ database timeout

ข้อ 2: Stub แค่ return response ที่กำหนดไว้ — Mock ทำเหมือนกันแต่ยัง verify ได้ด้วยว่า request ถูกส่งมากี่ครั้งและมี parameter อะไรบ้าง

ข้อ 3: Mock ไม่รู้ว่า API จริงเปลี่ยน spec ไปหรือเปล่า ถ้าไม่มี integration test กับ API จริงเลย เราจะ "test กับตัวเอง" และอาจ miss bug จริงในการ integrate